Wat is het verschil tussen fijnstof en ultrafijnstof?

Fijnstof bestaat uit kleine vaste deeltjes en vloeistofdruppels, zoals stof en roet, en komt onder andere vrij bij dieselvoertuigen. Ultrafijnstof bestaat uit zeer kleine deeltjes die onder andere vrijkomen bij verbrandingsmotoren, waaronder vliegtuigen.

Kan ik zien of er sprake is van veel ultrafijnstof in de lucht (bijvoorbeeld doordat mijn apparatuur vies/ stoffig wordt)?

Nee, je kunt met het blote oog niet zien of er veel ultrafijnstof in de lucht is. Ultrafijnstof bestaat uit deeltjes die zo klein zijn dat ze niet zichtbaar zijn en zich niet als stof of vuil op apparatuur of oppervlakken afzetten.

Is er bekend wat de gevolgen zijn van blootstelling aan ultrafijnstof?

Nee, de precieze gevolgen voor de gezondheid zijn op dit moment nog niet bekend. Er is verder onderzoek nodig om hier meer inzicht in te krijgen. Omdat er wereldwijd nog weinig bekend is over de gezondheidseffecten van blootstelling aan ultrafijnstof, blijft de KLM-groep betrokken bij onderzoek hiernaar en mogelijke maatregelen om de blootstelling te verminderen.

Hoelang weet de KLM-Groep al van de blootstelling aan fijnstof?

Sinds 2007 wordt er onderzoek gedaan naar fijnstof waarbij in de eerste jaren er jaarlijks werd gemeten. In overleg met de medezeggenschap van de KLM-Groep wordt er nu eens per drie jaar gemeten. Het meest recente onderzoek en de bijbehorende meting vonden plaats in 2022.Daaruit blijkt dat de blootstelling verder is afgenomen tot ruim onder de grenswaarde. Dat is het gevolg van de elektrificatie van het grondequipment, waarbij inmiddels ruim 70% van het GSE en ruim 80% van de bedrijfswagens vervangen zijn voor elektrische. We blijven dan ook volop inzetten op verdere elektrificatie.

Waarom horen wij nu pas over (ultra)fijnstof?

Sinds 2007 wordt er al onderzoek gedaan naar fijnstof op Schiphol. Hierover wordt ook gerapporteerd en worden de bijbehorende maatregelen genomen zoals elektrificatie van al ons GSE-materieel. Wat er binnen de KLM-groep bekend is, wordt met de VGWM-commissies en medezeggenschap besproken en binnen de diverse bedrijven van de KLM-groep gecommuniceerd. Over ultrafijnstof is wereldwijd nog weinig bekend. Als de KLM-Groep volgen we de uitkomsten van de wetenschappelijke onderzoeken op dit onderwerp.

Speelt (ultra)fijnstof alleen in de buitenlucht, aan airside, of kan het ook voorkomen in de gebouwen op-/om airside?

Blootstelling komt overal voor - niet alleen op Schiphol maar ook in de stad, langs snelwegen en in tunnels. De mate waarin je wordt blootgesteld is alleen overal anders.

In de media wordt het beeld geschetst dat KLM terughoudend zou zijn bij het inzetten van acties voor een gezondere werkomgeving. Hoe zit dat precies?

Vooropgesteld: veiligheid en gezondheid van haar medewerkers, zijn voor KLM van groot belang. Het beeld dat geschetst wordt dat KLM slechts in beperkte mate oog heeft voor de gezondheid van haar medewerkers, is onjuist. KLM werkt actief en constructief samen met andere partijen, waaronder Schiphol, aan een aanpak voor een gezonde werkomgeving in relatie tot ultrafijnstof. Zo wordt onder andere voor metingen en voor het onderzoek naar duurzaam taxiën samengewerkt met de luchthaven. KLM gelooft in een gezamenlijke verantwoordelijkheid en aanpak op dit dossier, waarbij iedere partij een eigen rol heeft in het proces.

Welke maatregelen neemt de KLM-groep om de luchtkwaliteit op Schiphol te verbeteren?

We werken nauw samen met de sectorpartijen om de luchtkwaliteit op Schiphol te verbeteren. Een paar voorbeelden van verbetermaatregelen:

- Verminderen van vliegtuigmotoremissies (vb: taxien op minimaal aantal motoren)

- Verminderen van dieselmotoremissies (vb: elektrificatie van het grondmaterieel)

- Verminderen blootstelling aan vliegtuig- en dieselmotoremissies (vb: adembeschermingsmiddelen)

- Aanpassen aankomst- en vertrekprocedures (vb: vaker toepassen van push-pull)

- Innovatie (vb: taxien met behulp van de Taxibot)

Waarom duurt het zo lang voordat we de effecten zien van verbetermaatregelen?

Sommige verbetermaatregelen, zoals de elektrificatie van ons grondmaterieel, zijn duidelijk zichtbaar: het aantal elektrische voertuigen groeit. Andere maatregelen zijn complexer, bijvoorbeeld door afhankelijkheid van externe partijen of het aanpassen van procedures. Maatregelen kunnen nieuwe operationele risico’s met zich meebrengen. Daarvoor moeten oplossingen bedacht worden. Zulke maatregelen kosten dus meer tijd. Een overzicht van de initiatieven ter verbetering van de luchtkwaliteit is te vinden op de tijdslijn.

Kan ik als medewerker zelf meedenken als het gaat om oplossingen voor ultrafijnstof-aanpak? Waar kan ik mijn ideeën kwijt?

Zeker! Heb jij een vraag of een idee over de luchtkwaliteit op Schiphol? Stuur dan een mail naar luchtkwaliteitschiphol@klm.com.

Als ik vragen heb over dit onderwerp, waar kan ik me dan melden?

Op deze website wordt alle informatie gedeeld. Kun je je antwoord op je vraag hier niet vinden? Stuur dan een mail naar luchtkwaliteitschiphol@klm.com.

Wanneer is er meer bekend over een norm voor ultrafijnstof?

Dat is moeilijk te zeggen. We wachten op de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek dat momenteel wordt uitgevoerd door de Gezondheidsraad. Op basis van deze resultaten zal de Gezondheidsraad de overheid adviseren over het vaststellen van een grenswaarde voor ultrafijnstof.

Worden er metingen uitgevoerd naar blootstelling aan ultrafijnstof?

TNO heeft in de zomer van 2021 metingen uitgevoerd met voertuigen. Hiermee is een globaal beeld verkregen over de concentratie ultrafijnstof op Schiphol. Als vervolg hierop is er in de zomer van 2023 een onderzoek gedaan naar de blootstelling bij de medewerkers door de universiteit van Utrecht (IRAS en NKAL). De resultaten van het oriënterende onderzoek kun je terugvinden in de nieuwsberichten op de KLM NewsApp en op deze website.

Hoe is het gesteld met de blootstelling aan ‘andere uitstoot/stof’? Is hier een normering op van toepassing en hoe scoren we daar als KLM-Groep?

Voor fijnstof (dieselmotoremissie) is een grenswaarde van 10 microgram EC/m3 vastgesteld. Bij de KLM-Groep liggen de gemeten waarden onder deze grenswaarde. De reguliere metingen in 2022 lieten een blootstelling zien tussen 0,5 en 3 microgram EC/m3.

Kunnen we in de tussentijd (voordat een norm of meetresultaten beschikbaar zijn) al maatregelen nemen om blootstelling aan ultrafijnstof tegen te gaan?

Binnen de KLM-groep werken we intensief samen met andere partijen op Schiphol aan passende maatregelen om de blootstelling aan uitstoot te verminderen. We richten ons onder meer op het beperken van het gebruik van de APU en het aanpassen van aankomst- en vertrekprocedures, zodat vliegtuigmotoren in de baai zo min mogelijk draaien. Het doorvoeren van deze veranderingen is complex en vergt tijd. Totdat de maatregelen volledig zijn geïmplementeerd en hun effect hebben bewezen, adviseren we collega’s – op vrijwillige basis – om een mondmasker te dragen wanneer zij aan het werk zijn in deze omgeving.

Wat zijn mogelijke gevolgen voor de gezondheid als je wordt blootgesteld aan ultrafijnstof?

Op basis van de beschikbare wetenschappelijke onderzoeksresultaten is nog onvoldoende bekend wat de gevolgen zijn voor de gezondheid van blootstelling aan ultrafijnstof. Er zijn indicaties dat ultrafijnstof effect heeft op de luchtwegen, het hart en het zenuwstelsel. Er loopt een vervolgonderzoek [MB1] [RR2] om de effecten nader in kaart te brengen, onder meer door het RIVM.

Het PAGO is beschikbaar voor alle medewerkers binnen de KLM-groep die aan airside werken. Deelname aan het PAGO-onderzoek is vrijwillig. De gegevens worden op individueel niveau door de bedrijfsarts aan de medewerker teruggekoppeld. De werkgever ontvangt geen informatie over de medewerker. De werkgever ontvangt wel inzichten op groepsniveau, maar deze mogen niet te herleiden zijn naar individuele medewerkers.

De opzet van het PAGO is in het eerste kwartaal van 2023 uitgewerkt door het Amsterdam Universitair Medisch Centrum, zodat de resultaten gebruikt kunnen worden voor een wetenschappelijk onderbouwd gezondheidsonderzoek binnen de hele sector. Vanaf eind 2023 tot eind 2024 is het PAGO aangeboden aan de medewerkers aan airside van Ground Services.

PAGO, ook wel Preventief Medisch Onderzoek (PMO)

In 2024 bood de KLM-groep aan haar medewerkers een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) aan. Het doel van het onderzoek was het zoveel mogelijk voorkomen van de risico’s die de arbeid voor de gezondheid en de veiligheid van de werkenden met zich meebrengt. Het PMO resulteert in een advies aan zowel de werknemer als de werkgever over te nemen beschermende maatregelen. Onderdeel van dit advies is ook het belang van vroege preventie, waarmee ziekte en uitval zoveel mogelijk kan worden voorkomen.

Inhoud van het PMO

De KLM-groep en de andere sectorpartijen op Schiphol hebben het Amsterdam UMC - een onafhankelijke wetenschappelijke partij - opdracht gegeven de basis van onderzoek op te zetten. Alle sectorpartijen op Schiphol gebruiken straks hetzelfde protocol. Alle sectorpartijen op Schiphol gebruiken straks dezelfde PMO-opzet. Daardoor zijn alle resultaten samen bruikbaar voor een wetenschappelijk onderbouwd gezondheidsonderzoek naar vliegtuigmotoremissie.

Op welke termijn openbaren zich de mogelijke gevolgen?

Dat is op dit moment niet bekend. Om deze vraag te kunnen beantwoorden, wachten we op de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek. Vanuit de sector Schiphol wordt met de Universiteit van Amsterdam gewerkt aan een gezondheidsonderzoek om meer inzicht te krijgen in de gezondheidseffecten bij de medewerkers op Schiphol. Het PAGO vormt daar een essentieel onderdeel van.

Hoe kan ik checken of ik al gezondheidsschade opgelopen heb?

Dat is op dit moment nog niet mogelijk. Er moet nog veel wetenschappelijk onderzoek worden gedaan naar de effecten op de gezondheid. Pas als bekend is welke effecten mogelijk zijn, kan bij iemand met vermoede klachten onderzocht worden of er effecten te meten zijn. Sinds september 2023 wordt een PAGO aangeboden aan alle medewerkers aan airside. Het doel van het onderzoek is het zoveel mogelijk voorkomen van de risico’s die de arbeid voor de gezondheid en de veiligheid van de medewerkers met zich meebrengt.

Wat gaat de KLM-Groep doen om mijn gezondheid niet te schaden?

KLM volgt de onderzoeken naar de effecten van ultrafijnstof. Hiermee moet inzichtelijk worden wat de effecten zijn op de gezondheid. Ook worden waar mogelijk al concrete maatregelen genomen die bijdragen aan een vermindering van de blootstelling aan ultrafijnstof. Hier zal regelmatig over worden gecommuniceerd en daarnaast wordt alle beschikbare informatie op deze website geplaatst.

Is er alleen risico voor mij als werknemer of ook voor de mensen in mijn privé omgeving na werktijd?

Het ultrafijnstof kan niet ‘mee naar huis genomen worden’. Eenmaal aan de kleding of huid gehecht, zullen de fijne deeltjes samenklonteren en hun schadelijke eigenschappen verliezen. Je kunt echter wel ook buiten Schiphol blootgesteld worden aan ultrafijnstof. Denk hierbij aan locaties zoals langs snelwegen, in stedelijke gebieden en in tunnels.